ไมเกรนเรื้อรังไม่ได้กระทบเฉพาะวันที่มีอาการปวด แต่อาจทำให้ต้องหยุดงาน นอนไม่เต็มที่ หรือวางแผนชีวิตประจำวันได้ยากขึ้น สำหรับคนที่ใช้ยาป้องกันแล้วควบคุมอาการได้ไม่ดี ฉีดโบท็อกไมเกรนอาจเป็นอีกแนวทางที่แพทย์พิจารณา บทความนี้หมอจะอธิบายว่า วิธีนี้ทำงานอย่างไร เหมาะกับใคร และควรคาดหวังผลลัพธ์แบบไหน
โบท็อกไมเกรน คืออะไร
โบท็อกไมเกรน คือ การฉีดสารโบทูลินัมท็อกซินชนิดเอในตำแหน่งที่กำหนดบริเวณหน้าผาก ขมับ ด้านหลังศีรษะ ต้นคอ และบ่า เพื่อช่วยลดการส่งสัญญาณความปวดของเส้นประสาท เหมาะสำหรับใช้เป็นแนวทางป้องกันอาการในผู้ใหญ่ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นไมเกรนเรื้อรัง
การฉีดโบท็อกไมเกรนไม่ใช่การฉีดเพื่อหยุดอาการปวดที่กำลังเกิดขึ้นทันที และไม่ใช่ฉีดโบลดริ้วรอย แม้จะใช้สารในกลุ่มเดียวกัน แต่มีวัตถุประสงค์ ตำแหน่งฉีด จำนวนจุด และปริมาณยาต่างกัน
ไมเกรนเรื้อรัง คืออะไร
ไมเกรนเรื้อรังไม่ได้หมายถึงการปวดหัวติดต่อกันเป็นเวลานานเพียงอย่างเดียว แพทย์จะประเมินจากจำนวนวันที่มีอาการและลักษณะของอาการปวดร่วมกัน เกณฑ์ที่ใช้พิจารณาโดยทั่วไป ได้แก่
- มีอาการปวดศีรษะตั้งแต่ 15 วันต่อเดือนขึ้นไป
- มีอาการต่อเนื่องนานกว่า 3 เดือน
- อย่างน้อย 8 วันต่อเดือนมีลักษณะเข้าได้กับไมเกรน เช่น ปวดตุบ ปวดข้างเดียว คลื่นไส้ หรือไวต่อแสงและเสียง
- อาการไม่ได้เกิดจากโรคหรือภาวะอื่นที่อธิบายได้ดีกว่า
โบท็อกไมเกรนช่วยลดอาการปวดได้อย่างไร
โบท็อกไมเกรนออกฤทธิ์บริเวณปลายเส้นประสาทรอบศีรษะและลำคอ ช่วยลดการหลั่งสารที่เกี่ยวข้องกับความปวด เช่น CGRP และ Substance P จึงอาจช่วยลดจำนวนวันปวด ความรุนแรง และการใช้ยาแก้ปวดได้ครับ
เวลาติดตามผล หมอจะดูทั้งจำนวนวันปวด อาการร่วม และความถี่ในการใช้ยาด้วยครับ โดยเป้าหมายไม่ใช่การทำให้หายปวดทันที แต่ช่วยให้อาการรบกวนชีวิตประจำวันน้อยลง
ปวดหัวไมเกรนเกิดจากอะไร
ไมเกรนเกี่ยวข้องกับระบบประสาทที่ไวต่อสิ่งกระตุ้นมากกว่าปกติ เมื่อถูกกระตุ้นจึงเกิดสัญญาณปวดและอาการร่วมต่าง ๆ ได้ง่าย โดยมีปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ดังนี้
- พันธุกรรมและประวัติไมเกรนในครอบครัว
- ความไวของระบบประสาทต่อแสง เสียง กลิ่น หรือการเปลี่ยนแปลงของร่างกาย
- การทำงานของระบบประสาทไตรเจมินัลและสารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้องกับความปวด
- การพักผ่อนไม่เพียงพอหรือเวลานอนไม่สม่ำเสมอ
- ความเครียด การข้ามมื้ออาหาร หรือดื่มน้ำน้อย
- การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนหรือสภาพอากาศ
- อาหารและเครื่องดื่มบางชนิดในผู้ที่ไวต่อสิ่งกระตุ้นนั้น
โบท็อกรักษาไมเกรน เหมาะกับใครบ้าง
โบท็อกไมเกรนเหมาะกับผู้ที่เป็นไมเกรนเรื้อรัง โดยแพทย์จะประเมินความถี่ของอาการ ประวัติการใช้ยา และผลกระทบต่อชีวิตประจำวันร่วมกัน ดังนี้
- ผู้ใหญ่ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นไมเกรนเรื้อรัง
- ผู้ที่มีอาการปวดศีรษะตั้งแต่ 15 วันต่อเดือนขึ้นไป
- ผู้ที่ใช้ยาป้องกันไมเกรนแล้วควบคุมอาการได้ไม่ดี
- ผู้ที่เกิดผลข้างเคียงจากยาป้องกันจนไม่สามารถใช้ยาต่อได้
- ผู้ที่ต้องใช้ยาแก้ปวดบ่อยและต้องได้รับการประเมินภาวะปวดศีรษะจากการใช้ยาเกิน
- ผู้ที่อาการไมเกรนกระทบการเรียน การทำงาน การนอน หรือการใช้ชีวิตประจำวัน
โบท็อกไมเกรนไม่เหมาะกับใครบ้าง
ก่อนฉีดโบท็อกไมเกรน แพทย์จะประเมินอาการ โรคประจำตัว และยาที่ใช้อยู่ โดยกลุ่มที่ควรหลีกเลี่ยงหรือปรึกษาแพทย์ก่อน ได้แก่
- ผู้ที่ปวดศีรษะเป็นครั้งคราวและยังไม่เข้าเกณฑ์ไมเกรนเรื้อรัง
- ผู้ที่ยังไม่ทราบสาเหตุของอาการปวดศีรษะอย่างชัดเจน
- ผู้ที่เคยแพ้สารโบทูลินัมท็อกซินหรือส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์
- ผู้ที่มีการติดเชื้อหรือแผลอักเสบบริเวณที่จะฉีด
- ผู้ที่มีโรคเกี่ยวกับเส้นประสาทและกล้ามเนื้อ เช่น Myasthenia Gravis หรือ Lambert-Eaton Syndrome
- ผู้ที่มีปัญหาการกลืนหรือการหายใจอยู่เดิม
- ผู้ที่กำลังตั้งครรภ์ วางแผนตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตร เนื่องจากข้อมูลในกลุ่มนี้ยังมีข้อจำกัด
- ผู้ที่ใช้ยาคลายกล้ามเนื้อ ยาที่รบกวนการทำงานของระบบประสาทและกล้ามเนื้อ หรือยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด
โบท็อกไมเกรนฉีดบริเวณไหนบ้าง
ตำแหน่งมาตรฐานจะครอบคลุมกล้ามเนื้อ 7 กลุ่ม บริเวณศีรษะและลำคอ รวม 31 จุด ดังนี้
- หน้าผาก หรือ Frontalis จำนวน 4 จุด
- กล้ามเนื้อขมวดคิ้ว หรือ Corrugator จำนวน 2 จุด
- บริเวณเหนือสันจมูก หรือ Procerus จำนวน 1 จุด
- ขมับซ้ายและขวา หรือ Temporalis จำนวน 8 จุด
- ด้านหลังศีรษะ หรือ Occipitalis จำนวน 6 จุด
- กล้ามเนื้อข้างกระดูกสันหลังส่วนคอ หรือ Cervical Paraspinal จำนวน 4 จุด
- บ่าและหัวไหล่ หรือ Trapezius จำนวน 6 จุด
โดยตำแหน่งจริงอาจต้องปรับเล็กน้อยตามสรีระ รูปแบบอาการ และการประเมินของแพทย์ ไม่ควรใช้ตำแหน่งที่ปวดเพียงอย่างเดียวเป็นจุดฉีด
ฉีดโบท็อกไมเกรนใช้กี่ยูนิต
หมอจะเริ่มตามแนวทางมาตรฐานที่ 155 ยูนิต กระจายฉีด 31 จุด จุดละ 5 ยูนิต ครอบคลุมบริเวณหน้าผาก ขมับ ท้ายทอย ต้นคอ และบ่าครับ ในบางเคส หากมีจุดปวดเด่นหรือรูปแบบอาการแตกต่างกัน หมออาจพิจารณาเพิ่มตำแหน่งฉีด ทำให้ใช้รวมประมาณ 155–195 ยูนิต ทั้งนี้จะดูจากสรีระ อาการ และการตอบสนองของแต่ละคน ไม่ได้ใช้จำนวนเท่ากันทุกเคสครับ
โบท็อกไมเกรนควรเลือกยี่ห้อไหนดี
สำหรับไมเกรนเรื้อรัง ตัวยาที่มีข้อมูลจากการศึกษา PREEMPT โดยตรงคือ BOTOX จาก Allergan/AbbVie ซึ่งมีตัวยา onabotulinumtoxinA ครับ เวลาหมอเลือกใช้ จะไม่ได้ดูแค่ชื่อยี่ห้อ แต่จะดูข้อบ่งใช้ ข้อมูลการศึกษา ประวัติการรักษา โรคประจำตัว และความเหมาะสมของคนไข้ร่วมกัน เพื่อวางแผนให้ตรงกับอาการมากที่สุด
ฉีดโบท็อกไมเกรนกี่วันเห็นผล
โบท็อกไมเกรนมักเริ่มเห็นการเปลี่ยนแปลงภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์ โดยอาการปวดอาจถี่น้อยลงหรือเบาลง และเห็นผลชัดขึ้นในช่วงหลายสัปดาห์ถัดมาครับ ทั้งนี้ บางคนตอบสนองตั้งแต่รอบแรก ขณะที่บางคนอาจต้องติดตามผลต่อเนื่องหลายรอบ
โบท็อกไมเกรนอยู่ได้นานไหม
ตามแนวทางมาตรฐาน แพทย์มักนัดประเมินและพิจารณาฉีดโบท็อกไมเกรนซ้ำทุก 12 สัปดาห์ครับ แต่ระยะเวลาที่อาการดีขึ้นอาจแตกต่างกันตามความรุนแรงของไมเกรน การใช้ยา และการตอบสนองของแต่ละคน จึงไม่ควรฉีดถี่ขึ้นเองเมื่ออาการเริ่มกลับมา
ฉีดโบท็อกไมเกรนอันตรายไหม
โบท็อกไมเกรนมีข้อมูลรองรับเมื่อฉีดตามข้อบ่งชี้และประเมินโดยแพทย์ แต่ยังอาจเกิดผลข้างเคียงได้ เช่น ปวดตึงคอและบ่า รอยช้ำ กล้ามเนื้อคออ่อนแรง หรือหนังตาตกชั่วคราว อาการส่วนใหญ่มักค่อย ๆ ดีขึ้นครับ แต่หากมีอาการอ่อนแรงมาก กลืนลำบาก พูดไม่ชัด หายใจลำบาก หรือมีอาการแพ้ ควรรีบพบแพทย์ทันที
การเตรียมตัวก่อนฉีดโบท็อกรักษาไมเกรน
การเตรียมข้อมูลให้ครบจะช่วยให้แพทย์วินิจฉัยและวางแผนการฉีดได้เหมาะสมขึ้น โดยควรเตรียมตัวดังนี้
- จดจำนวนวันปวดและลักษณะอาการในแต่ละเดือน
- แจ้งยาป้องกันไมเกรนและยาแก้ปวดที่ใช้อยู่
- แจ้งจำนวนวันที่ต้องใช้ยาแก้ปวดต่อเดือน
- แจ้งโรคประจำตัว ประวัติการแพ้ยา และปัญหาการกลืนหรือหายใจ
- แจ้งยาต้านเกล็ดเลือด ยาต้านการแข็งตัวของเลือด และอาหารเสริม
- แจ้งประวัติการฉีดโบท็อกครั้งก่อน ทั้งชื่อผลิตภัณฑ์ จำนวนยูนิต และวันที่ฉีด
- แจ้งแพทย์หากกำลังตั้งครรภ์ วางแผนตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตร
- พักผ่อนและรับประทานอาหารได้ตามปกติ ไม่จำเป็นต้องงดอาหารก่อนฉีด
ขั้นตอนการฉีดโบท็อกไมเกรน
การฉีดใช้เวลาไม่นาน แต่ต้องเริ่มจากการยืนยันการวินิจฉัยและวางตำแหน่งให้เหมาะกับสรีระของแต่ละคน โดยมีขั้นตอนทั่วไปดังนี้
- ซักประวัติและประเมินอาการ แพทย์ตรวจสอบจำนวนวันปวด รูปแบบไมเกรน อาการร่วม ยาที่ใช้ และโรคประจำตัว
- ตรวจบริเวณศีรษะและลำคอ ประเมินกล้ามเนื้อหน้าผาก ขมับ ท้ายทอย ต้นคอ และบ่า รวมถึงความแข็งแรงของกล้ามเนื้อก่อนฉีด
- วางตำแหน่งฉีด แพทย์กำหนดตำแหน่งตามแนวทางมาตรฐานและสรีระของผู้รับบริการ
- ทำความสะอาดผิว ทำความสะอาดบริเวณที่จะฉีด อาจใช้การประคบเย็นเพื่อลดความรู้สึกจากเข็ม
- ฉีดตัวยาตามตำแหน่งที่กำหนด แพทย์ใช้เข็มขนาดเล็กฉีดตามจุดรอบหน้าผาก ขมับ ศีรษะ ต้นคอ และบ่า
- ให้คำแนะนำและนัดติดตามผล หลังฉีดแพทย์จะแนะนำการดูแล การจดบันทึกอาการ และช่วงเวลาที่ควรกลับมาประเมิน
หลังฉีดโบท็อกไมเกรนดูแลตัวเองอย่างไร
หลังฉีดไม่จำเป็นต้องดูแลอย่างซับซ้อน แต่ควรหลีกเลี่ยงสิ่งที่อาจรบกวนตำแหน่งฉีดและสังเกตอาการของตัวเอง
- หลีกเลี่ยงการกด นวด หรือคลึงบริเวณที่ฉีดในวันแรก
- ไม่ควรทำทรีตเมนต์ที่ต้องกดหรือนวดศีรษะ คอ และบ่าทันทีหลังฉีด
- สามารถประคบเย็นเบา ๆ ได้หากมีอาการระบมหรือรอยช้ำ
- รับประทานยาตามคำแนะนำของแพทย์ ไม่เพิ่มหรือลดยาเอง
- จดบันทึกจำนวนวันปวดและจำนวนวันที่ใช้ยาแก้ปวดต่อเนื่อง
- ติดต่อคลินิกหากมีอาการผิดปกติหรือไม่แน่ใจเกี่ยวกับการดูแล
- กลับมาติดตามผลตามนัด แม้อาการจะเริ่มดีขึ้นแล้ว
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโบท็อกไมเกรน
ฉีดโบท็อกไมเกรนแล้วหายปวดทันทีไหม
ไม่ใช่การฉีดเพื่อหยุดอาการปวดเฉียบพลัน ส่วนใหญ่อาการจะค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงในช่วง 1–2 สัปดาห์ และต้องประเมินจากจำนวนวันปวดตลอดทั้งเดือน
ปวดหัวเพียงบางครั้ง ฉีดโบท็อกไมเกรนได้ไหม
แนวทางมาตรฐานมุ่งใช้ในผู้ที่เป็นไมเกรนเรื้อรังมากกว่าผู้ที่ปวดเป็นครั้งคราว หากมีอาการไม่ถึง 15 วันต่อเดือน แพทย์อาจพิจารณาวิธีป้องกันแบบอื่นก่อน
ฉีดโบท็อกไมเกรนเจ็บมากไหม
ความรู้สึกมักคล้ายเข็มสะกิดหลายจุด โดยเฉพาะบริเวณหน้าผาก ขมับ และท้ายทอย แต่ใช้เวลาไม่นาน สามารถใช้การประคบเย็นเพื่อลดความรู้สึกขณะฉีดได้
ฉีดครั้งแรกแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น ควรฉีดต่อไหม
บางรายอาจยังไม่เห็นการเปลี่ยนแปลงชัดเจนจากรอบแรก แพทย์จะพิจารณาจาก Headache Diary ความรุนแรงของอาการ และการใช้ยา ก่อนตัดสินใจว่าจะติดตามต่อหรือปรับแผน
หากมีออฟฟิศซินโดรมร่วมกับไมเกรน โบท็อกช่วยได้ไหม
โบท็อกไมเกรนไม่ได้เป็นการรักษาออฟฟิศซินโดรมโดยตรง หากอาการตึงคอและบ่าเป็นส่วนหนึ่งของไมเกรน บางรายอาจรู้สึกตึงน้อยลงหลังฉีด แต่ต้องแยกจากปัญหากล้ามเนื้อ กระดูก หรือท่าทางที่ควรได้รับการดูแลอีกแบบหนึ่ง
โบท็อกไมเกรนเหมือนโบท็อกลดริ้วรอยไหม
ใช้สารในกลุ่มโบทูลินัมท็อกซินเหมือนกัน แต่เป้าหมายต่างกัน โบท็อกลดริ้วรอยเน้นลดการทำงานของกล้ามเนื้อแสดงสีหน้า ส่วนโบท็อกไมเกรนฉีดตามตำแหน่งรอบศีรษะและลำคอเพื่อช่วยลดการส่งสัญญาณความปวด
ต้องหยุดยาไมเกรนหลังฉีดโบท็อกหรือไม่
ไม่ควรหยุดยาเอง แพทย์จะประเมินว่ายาชนิดใดควรใช้ต่อ ปรับขนาด หรือลดลงตามการตอบสนองหลังฉีด การฉีดโบท็อกสามารถเป็นส่วนหนึ่งของแผนดูแลร่วมกับยาและการปรับพฤติกรรมได้
สรุป
โบท็อกไมเกรนเป็นอีกแนวทางสำหรับผู้ใหญ่ที่เป็นไมเกรนเรื้อรัง ช่วยลดการส่งสัญญาณความปวดจากปลายเส้นประสาทรอบศีรษะและลำคอ โดยแนวทางมาตรฐานใช้ 155 ยูนิต กระจาย 31 จุด และมักประเมินเพื่อฉีดซ้ำทุก 12 สัปดาห์ครับ ผลลัพธ์จะประเมินจากจำนวนวันปวด ความรุนแรง การใช้ยา และผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน ผู้ที่สนใจจึงควรได้รับการวินิจฉัยและวางแผนโดยแพทย์ให้เหมาะกับอาการของแต่ละคน
สามารถติดต่อเพื่อขอคำปรึกษาเกี่ยวกับโปรแกรมโบท็อกไมเกรน หรือสอบถามรายละเอียดหัตถการอื่น ๆ ของ APEX เพิ่มเติมได้ที่
ช่องทางการติดต่อ
- Tel : 080-500-0123
- Line : @apexbeauty
- Tiktok : apexprofoundbeauty
- Facebook : APEX Hospital & Beauty Clinic
- Instagram : apexbeauty
- Youtube : Apex Beauty Clinic
- X (Twitter) : ApexProfound
แหล่งอ้างอิง
International Headache Society. (2018). 1.3 Chronic migraine: The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3).
Dodick, D. W., Turkel, C. C., DeGryse, R. E., et al. (2010). OnabotulinumtoxinA for treatment of chronic migraine: Pooled results from the double-blind, randomized, placebo-controlled phases of the PREEMPT clinical program. Headache, 50(6), 921–936.
AbbVie Inc. BOTOX (onabotulinumtoxinA) prescribing information.
