Tirzepatide คืออะไร ช่วยคุมน้ำหนักและเบาหวานได้อย่างไร

Tirzepatide เป็นยากลุ่ม Dual GIP/GLP-1 Receptor Agonist ที่ใช้ทางการแพทย์เพื่อช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 และช่วยควบคุมน้ำหนักในผู้ที่เข้าเกณฑ์การรักษา โดยยาจะช่วยลดความหิว เพิ่มความอิ่ม และควรใช้ร่วมกับการปรับพฤติกรรม ภายใต้การประเมินและติดตามของแพทย์ เนื่องจากเป็นยาควบคุมพิเศษที่ไม่ควรซื้อมาใช้หรือปรับยาเอง

Tirzepatide คืออะไร

Tirzepatide จัดเป็นยากลุ่ม Dual GIP/GLP-1 Receptor Agonist หมายถึงตัวยาสามารถกระตุ้นตัวรับของฮอร์โมนในกลุ่มอินครีตินได้พร้อมกัน 2 ระบบ ได้แก่

• GIP หรือ Glucose-dependent Insulinotropic Polypeptide มีส่วนช่วยควบคุมการหลั่งอินซูลินหลังทานอาหาร
• GLP-1 หรือ Glucagon-like Peptide-1 มีส่วนเกี่ยวข้องกับระดับน้ำตาล ความอิ่ม การเคลื่อนไหวของกระเพาะอาหาร และปริมาณอาหาร

Tirzepatide ในบ้านเรามักพบภายใต้ชื่อทางการค้า เช่น Mounjaro หรือ Zepbound แต่ข้อบ่งใช้และการขึ้นทะเบียนของแต่ละชื่อการค้าอาจแตกต่างกันตามผลิตภัณฑ์และประเทศ

Tirzepatide ทำงานอย่างไร

Tirzepatide ออกฤทธิ์ผ่านตัวรับ GIP และ GLP-1 ซึ่งเกี่ยวข้องกับการควบคุมระดับน้ำตาล ความหิว และความอิ่มของร่างกาย โดยมีการทำงานหลัก ดังนี้

• กระตุ้นการหลั่งอินซูลินเมื่อระดับน้ำตาลในเลือดสูง
• ช่วยลดการหลั่งกลูคากอน ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่เพิ่มระดับน้ำตาลในเลือด
• ชะลอการเคลื่อนอาหารออกจากกระเพาะในช่วงหนึ่ง
• ส่งผลต่อศูนย์ควบคุมความหิวและความอิ่ม
• ช่วยให้ผู้ใช้บางรายรู้สึกอิ่มเร็วและรับประทานอาหารลดลง
• ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลและน้ำหนักเมื่อใช้ร่วมกับการปรับพฤติกรรม

การตอบสนองต่อยาแตกต่างกันตามโรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ พฤติกรรมการกิน มวลกล้ามเนื้อ และความสามารถในการทนต่อผลข้างเคียง

Tirzepatide ใช้ทางการแพทย์ในกรณีไหนบ้าง

Tirzepatide ไม่ได้ใช้เพื่อควบคุมน้ำหนักเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีบทบาทในการดูแลผู้ป่วยบางกลุ่มตามข้อบ่งใช้ ดังนี้

ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2

ใช้ร่วมกับการควบคุมอาหารและการออกกำลังกาย เพื่อช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด โดยหมอจะพิจารณาใช้เป็นยาเดี่ยวหรือใช้ร่วมกับยารักษาเบาหวานชนิดอื่นตามความเหมาะสม

ผู้ใหญ่ที่มีโรคอ้วนหรือภาวะน้ำหนักเกินร่วมกับปัญหาสุขภาพ

ใช้เป็นส่วนหนึ่งของแผนควบคุมน้ำหนัก ร่วมกับการปรับโภชนาการและเพิ่มกิจกรรมทางกาย โดยไม่ได้มีข้อบ่งใช้สำหรับผู้ที่มีน้ำหนักปกติและต้องการลดน้ำหนักเพื่อปรับรูปร่างเพียงอย่างเดียว

คำแนะนำจากหมอ: การควบคุมน้ำหนักในเด็กหรือวัยรุ่นไม่ควรใช้เกณฑ์เดียวกับผู้ใหญ่ เพราะต้องพิจารณาร่วมกับอายุ การเจริญเติบโต ข้อบ่งใช้ของผลิตภัณฑ์ และการประเมินโดยแพทย์เฉพาะทาง

Tirzepatide ช่วยลดน้ำหนักได้อย่างไร

Tirzepatide อาจช่วยให้ควบคุมปริมาณอาหารได้ง่ายขึ้นจากความหิวที่ลดลงและความอิ่มที่เกิดเร็วขึ้น แต่ยาไม่ได้ทดแทนการจัดการโภชนาการ การออกกำลังกาย การนอนหลับ หรือการดูแลพฤติกรรมการกิน

ซึ่งจากงานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน The New England Journal of Medicine ติดตามผู้ใหญ่ที่มีโรคอ้วนหรือภาวะน้ำหนักเกินโดยไม่มีโรคเบาหวานเป็นเวลา 72 สัปดาห์ พบว่ากลุ่มที่ได้รับ Tirzepatide ขนาด 15 มิลลิกรัมมีน้ำหนักลดเฉลี่ยประมาณ 20.9% ของน้ำหนักเริ่มต้น

ตัวเลขดังกล่าวเป็นค่าเฉลี่ยจากผู้เข้าร่วมการศึกษา ไม่ใช่ผลลัพธ์ที่ทุกคนจะได้รับเหมือนกัน โดยปัจจัยที่ทำให้แต่ละคนตอบสนองต่างกัน ได้แก่

• น้ำหนักและภาวะเมตาบอลิซึมก่อนเริ่ม
• การมีหรือไม่มีโรคเบาหวาน
• รูปแบบการรับประทานอาหาร
• กิจกรรมทางกายและมวลกล้ามเนื้อ
• ความต่อเนื่องในการติดตามรักษา
• ผลข้างเคียงและความสามารถในการทนต่อยา
• ยาหรือโรคประจำตัวอื่นที่เกี่ยวข้อง

Tirzepatide มียี่ห้อไหนบ้าง

Tirzepatide เป็นชื่อสารสำคัญที่พบได้ในหลายชื่อการค้า โดยแต่ละยี่ห้ออาจได้รับการอนุมัติให้ใช้ในข้อบ่งชี้ที่ต่างกันตามแต่ละประเทศ เช่น

• Mounjaro (มอนจาโร) : ใช้ทางการแพทย์เพื่อช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 และอาจใช้ควบคุมน้ำหนักในผู้ที่เข้าเกณฑ์ตามข้อบ่งใช้
• Zepbound (เซ็ปบาวด์) : ได้รับการพัฒนาสำหรับการควบคุมน้ำหนักในผู้ใหญ่ที่มีโรคอ้วน หรือมีภาวะน้ำหนักเกินร่วมกับปัญหาสุขภาพตามเกณฑ์

แม้ทั้งสองยี่ห้อจะมีสารสำคัญชนิดเดียวกัน แต่ข้อบ่งใช้ ฉลากยา รูปแบบผลิตภัณฑ์ และสถานะการอนุมัติอาจต่างกัน จึงควรตรวจสอบทะเบียนยาในประเทศและใช้ภายใต้การดูแลของคุณหมอ

ก่อนใช้ Tirzepatide หมอประเมินอะไรบ้าง

ก่อนเริ่มใช้ Tirzepatide หมอจะประเมินสุขภาพโดยรวมและปัจจัยเสี่ยงของแต่ละคน เพื่อดูว่ายาเหมาะกับผู้ใช้หรือไม่ และควรติดตามเรื่องใดเป็นพิเศษ เช่น

• ประวัติน้ำหนักและวิธีควบคุมน้ำหนักที่ผ่านมา
• โรคเบาหวาน ความดัน ไขมัน และภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
• ประวัติตับอ่อน ถุงน้ำดี ไต กระเพาะอาหาร และไทรอยด์
• ประวัติ MTC หรือ MEN 2 ในครอบครัว
• ยา อาหารเสริม และยาคุมกำเนิดที่ใช้อยู่
• แผนตั้งครรภ์หรือการให้นมบุตร
• ประวัติความผิดปกติด้านการกิน
• ความเสี่ยงต่อการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อ
• การผ่าตัดหรือหัตถการที่กำลังวางแผน
• ความพร้อมในการปรับพฤติกรรมและติดตามผล

โดยส่วนใหญ่เคสที่เข้ามาใช้บริการ การตรวจเลือดหรือการตรวจเพิ่มเติมจะพิจารณาตามโรคประจำตัวและความเสี่ยงของแต่ละคน ไม่จำเป็นต้องใช้ชุดตรวจเหมือนกันทั้งหมด

Tirzepatide เหมาะกับใคร

คุณหมออาจพิจารณาการใช้ Tirzepatide ในผู้ที่มีข้อบ่งใช้และคาดว่าประโยชน์มีมากกว่าความเสี่ยง เช่น

• ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ยังควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้ตามเป้าหมาย
• ผู้ใหญ่ที่ได้รับการวินิจฉัยว่ามีโรคอ้วน
• ผู้ใหญ่ที่มีภาวะน้ำหนักเกินร่วมกับโรคที่สัมพันธ์กับน้ำหนัก
• ผู้ที่ปรับพฤติกรรมแล้วแต่ยังควบคุมน้ำหนักได้ไม่เพียงพอ
• ผู้ที่สามารถเข้ารับการติดตามอาการและผลตรวจอย่างต่อเนื่อง

ซึ่งส่วนใหญ่หมอจะพิจารณาภาพรวมทั้งประวัติน้ำหนัก โรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ พฤติกรรมการกิน ความเสี่ยงต่อการสูญเสียกล้ามเนื้อ และเป้าหมายด้านสุขภาพ ไม่ได้พิจารณาจากน้ำหนักหรือ BMI เพียงตัวเลขเดียว

ใครไม่ควรใช้ Tirzepatide หรือควรแจ้งหมอเป็นพิเศษ

Tirzepatide อาจไม่เหมาะกับผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือปัจจัยเสี่ยงบางอย่าง จึงควรแจ้งประวัติสุขภาพและยาที่ใช้อยู่ให้หมอทราบก่อนเริ่มยา ดังนี้

• ผู้ที่มีประวัติส่วนตัวหรือครอบครัวเป็นมะเร็งไทรอยด์ชนิด MTC
• ผู้ที่มีภาวะ Multiple Endocrine Neoplasia Syndrome Type 2 หรือ MEN 2
• ผู้ที่เคยแพ้ Tirzepatide หรือส่วนประกอบของยาอย่างรุนแรง
• ผู้ที่ตั้งครรภ์ วางแผนตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตร
• ผู้ที่เคยมีตับอ่อนอักเสบ
• ผู้ที่มีนิ่วหรือโรคถุงน้ำดี
• ผู้ที่มีโรคไตหรือเสี่ยงขาดน้ำ
• ผู้ที่มีกระเพาะอาหารบีบตัวช้ารุนแรง
• ผู้ที่มีเบาหวานขึ้นจอประสาทตา
• ผู้ที่ใช้ยาซึ่งอาจทำให้น้ำตาลต่ำ
• ผู้ที่กำลังเตรียมผ่าตัดหรือรับยาระงับความรู้สึก

ผลข้างเคียงทั่วไปของ Tirzepatide

ผลข้างเคียงที่พบได้บ่อยมักเป็นอาการทางระบบทางเดินอาหาร โดยเฉพาะในช่วงเริ่มใช้ยาหรือช่วงที่มีการปรับขนาดยา ได้แก่

• คลื่นไส้
• ท้องเสียหรือท้องผูก
• อาเจียน
• ปวดหรือไม่สบายท้อง
• อาหารไม่ย่อย
• เรอหรือกรดไหลย้อน
• ความอยากอาหารลดลง
• อ่อนเพลีย
• ปฏิกิริยาบริเวณที่ฉีด
• ผมร่วงที่สัมพันธ์กับการลดน้ำหนักในบางราย

อาการเหล่านี้ มักพบมากในช่วงเริ่มต้นหรือช่วงที่มีการปรับการรักษา แต่ความรุนแรงและระยะเวลาต่างกันในแต่ละคน บางรายอาจมีอาการทางเดินอาหารรุนแรงจนต้องหยุดรักษา

ผลข้างเคียงรุนแรงของ Tirzepatide ที่ต้องระวัง

แม้อาการเหล่านี้จะพบไม่บ่อย แต่ผลข้างเคียงบางอย่างอาจรุนแรงและควรได้รับการประเมินจากคุณหมอโดยเร็ว ได้แก่

• ตับอ่อนอักเสบ
• ถุงน้ำดีอักเสบหรือนิ่วในถุงน้ำดี
• ไตบาดเจ็บจากการขาดน้ำ
• ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ โดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับยาบางกลุ่ม
• การแพ้ยารุนแรง
• อาการทางเดินอาหารรุนแรง
• การเปลี่ยนแปลงของจอประสาทตาในผู้ป่วยเบาหวานบางราย
• ความเสี่ยงต่อการสำลักระหว่างดมยาสลบหรือให้ยาระงับความรู้สึก

หมอแนะนำว่าควรไปโรงพยาบาลเมื่อมีอาการปวดท้องรุนแรงต่อเนื่อง อาเจียนจนดื่มน้ำไม่ได้ ปัสสาวะลดลง หน้าหรือคอบวม หายใจลำบาก หรือมีอาการน้ำตาลต่ำรุนแรง

ระหว่างใช้ Tirzepatide ควรประเมินอะไร

เป้าหมายการติดตามไม่ใช่เพียงให้น้ำหนักลด แต่ต้องประเมินว่าประโยชน์ที่ได้รับสมดุลกับผลข้างเคียงหรือไม่ โดยอาจติดตาม

• น้ำหนัก รอบเอว และความดันโลหิต
• ระดับน้ำตาลและ HbA1c ในผู้ป่วยเบาหวาน
• อาการคลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย หรือท้องผูก
• ภาวะขาดน้ำและการทำงานของไตเมื่อมีความเสี่ยง
• รูปแบบการกินและความเพียงพอของสารอาหาร
• มวลกล้ามเนื้อและความแข็งแรง
• อาการผิดปกติของถุงน้ำดีหรือตับอ่อน
• การมองเห็นในผู้ที่มีเบาหวานขึ้นจอประสาทตา
• ความเหมาะสมของการรักษาในระยะยาว

หากน้ำหนักไม่เปลี่ยนตามเป้าหมาย ไม่ได้หมายความว่าควรเพิ่มหรือเปลี่ยนยาเอง เพราะแพทย์ต้องทบทวนทั้งการตอบสนอง ผลข้างเคียง พฤติกรรม และสาเหตุอื่นที่อาจส่งผลต่อน้ำหนัก

ข้อควรระวังเกี่ยวกับ Tirzepatide ที่จำหน่ายออนไลน์

ตามข้อมูลจาก สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ยาฉีดลดน้ำหนักรวมถึง Tirzepatide จัดเป็นยาควบคุมพิเศษที่ต้องได้รับการประเมิน สั่งใช้ และติดตามการรักษาโดยแพทย์ ผลิตภัณฑ์ที่ได้รับอนุญาตต้องมีฉลากและเอกสารกำกับยาเป็นภาษาไทย พร้อมเลขทะเบียนตำรับยา และไม่สามารถจำหน่ายผ่านสื่อออนไลน์หรือร้านค้าทั่วไปได้

ยาที่ไม่ทราบแหล่งที่มาอาจมีปัญหาด้านตัวยา ความเข้มข้น การเก็บรักษา หรือการปนเปื้อน แม้บรรจุภัณฑ์จะมีลักษณะคล้ายผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนแล้วก็ตาม โดยมีความเสี่ยง ดังนี้

• ได้รับยาที่ไม่มีสารสำคัญหรือมีความเข้มข้นไม่ตรงตามฉลาก
• ตัวยาเสื่อมคุณภาพจากการเก็บรักษาหรือขนส่งที่ไม่เหมาะสม
• ผลิตภัณฑ์อาจปนเปื้อนหรือไม่ได้มาตรฐาน
• ไม่มีการประเมินข้อห้ามและโรคประจำตัวก่อนใช้
• อาจได้รับขนาดยาที่ไม่เหมาะสมหรือปรับยาอย่างไม่ถูกต้อง
• ขาดการติดตามผลข้างเคียงและภาวะแทรกซ้อนจากคุณหมอ

อ่านประกาศยาควบคุมพิเศษตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 58 สามารถอ้างอิงจาก ประกาศ อย. วันที่ 19 มีนาคม 2569

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Tirzepatide

Tirzepatide ฉีดทุกกี่วัน

ตามเอกสารกำกับยา Tirzepatide ใช้สัปดาห์ละ 1 ครั้ง หรือทุก 7 วัน โดยควรใช้ตามวันและแผนการรักษาที่หมอกำหนด ไม่ควรปรับยาเอง

Tirzepatide เป็นอินซูลินหรือไม่

Tirzepatide ไม่ใช่อินซูลิน แต่เป็นยาที่ออกฤทธิ์ต่อ GIP และ GLP-1 Receptor เพื่อช่วยควบคุมระดับน้ำตาล ความหิว และความอิ่ม

Tirzepatide ใช้ในคนที่ไม่เป็นเบาหวานได้หรือไม่

ผู้ที่ไม่เป็นเบาหวานอาจใช้ Tirzepatide ได้เมื่อมีโรคอ้วนหรือภาวะน้ำหนักเกินร่วมกับปัญหาสุขภาพและเข้าเกณฑ์ตามข้อบ่งใช้ โดยต้องผ่านการประเมินจากหมอก่อน

Tirzepatide ลดน้ำหนักได้กี่กิโลกรัม

ไม่สามารถระบุเป็นจำนวนกิโลกรัมที่แน่นอนได้ เพราะผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับน้ำหนักเริ่มต้น สุขภาพ ขนาดยา และพฤติกรรมของแต่ละคน โดยงานวิจัยมักรายงานผลเป็นร้อยละของน้ำหนักเริ่มต้น

Tirzepatide ต้องใช้ตลอดชีวิตหรือไม่

ระยะเวลาการใช้ Tirzepatide ไม่มีคำตอบเดียวสำหรับทุกคน หมอจะพิจารณาจากประโยชน์ ผลข้างเคียง โรคประจำตัว และความสามารถในการควบคุมน้ำหนักระยะยาว

หยุด Tirzepatide แล้วน้ำหนักกลับไหม

หลังหยุด Tirzepatide น้ำหนักมีโอกาสกลับมาเพิ่มได้ โดยงานวิจัยพบว่าผู้เข้าร่วมจำนวนมากมีน้ำหนักเพิ่มขึ้นหลังเปลี่ยนจากยาเป็นยาหลอก แม้ยังปรับพฤติกรรมต่อเนื่อง

Tirzepatide ทำให้น้ำตาลต่ำหรือไม่

Tirzepatide อาจทำให้น้ำตาลในเลือดต่ำได้ โดยความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นเมื่อใช้ร่วมกับอินซูลินหรือยารักษาเบาหวานบางกลุ่ม จึงอาจต้องปรับยาภายใต้การดูแลของหมอ

Tirzepatide ใช้ร่วมกับปากกาลดน้ำหนักตัวอื่นได้หรือไม่

ไม่แนะนำให้ใช้ Tirzepatide ร่วมกับ ปากกาลดน้ำหนัก ตัวอื่นที่มี Tirzepatide หรือยากลุ่ม GLP-1 ชนิดอื่นด้วยตนเอง เพราะอาจเพิ่มผลข้างเคียงและต้องให้หมอเป็นผู้วางแผนการรักษา

สรุป

โดยทั่วไปผู้ที่เข้ามาปรึกษาเรื่อง Tirzepatide มักมีทั้งปัญหาควบคุมระดับน้ำตาล น้ำหนักเกิน หรือมีโรคร่วม ซึ่งหมอจะประเมินเป็นแต่ละบุคคล ตัวยาออกฤทธิ์ผ่าน GIP และ GLP-1 เพื่อช่วยควบคุมระดับน้ำตาล ความหิว และความอิ่ม แต่ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละคนและต้องใช้ควบคู่กับการปรับอาหาร การออกกำลังกาย และการติดตามอย่างต่อเนื่อง ระหว่างใช้ควรเฝ้าระวังผลข้างเคียง ไม่ซื้อยาจากช่องทางออนไลน์หรือปรับยาเอง และหากมีอาการผิดปกติรุนแรงควรรีบพบแพทย์ทันที