รู้ไหมขี้วีน เพราะฮอร์โมนต่ำ

จากครั้งที่แล้วได้ทราบแล้วว่า ฮอร์โมนมีควาสำคัญอย่างไร โดย นพ.พลวัฒน์ ปรีชาบริสุทธิ์กุล แพทย์เวชศาสตร์ชะลอวัย ได้ให้คำอธิบายไว้โดยละเอียดและน่าสนใจ และครั้งนี้คุณหมอพลวัฒน์ ก็ได้อธิบายเพิ่มเติมถึงสาเหตุของการเกิดภาวะพร่องฮอร์โมน และวิธีสังเกตคนที่มีฮอร์โมนต่ำลง จะมีคาแรกเตอร์เป็นอย่างไร ลองสังเกตตัวเราและคนรอบข้างดูนะคะ ว่าเข้าข่ายของคนที่มีฮอร์โมนต่ำมั้ย

นพ.พลวัฒน์ ปรีชาบริสุทธิ์กุล แพทย์เวชศาสตร์ชะลอวัย

สาเหตุปัจจัยให้เกิดภาวะพร่องฮอร์โมน

สาเหตุที่ฮอร์โมนต่ำลงหรือเกิดภาวะพร่องฮอร์โมน มาจากการใช้ชีวิตไลฟ์สไตล์ของเราเอง และภาวะโรคความเสื่อมบางอย่าง ไลฟ์สไตล์ก็ตั้งแต่การมีความเครียดต่าง ๆ ทั้งทางร่างกายและจิตใจ ความเครียดทางด้านร่างกาย เช่น การทำงานหนักเกินไป พักผ่อนไม่ถูกต้อง การอดอาหาร การข้ามมื้ออาหาร การรับประทานอาหารที่ไม่ส่งเสริมสุขภาพ เช่น การรับประทานน้ำตาลมาก ๆ อาหารแช่แข็ง ส่งผลให้ร่างกายเกิดความเครียด รวมถึงการรับสารพิษ อนุมูลอิสระต่าง ๆ โลหะหนัก ก็สามารถขัดขวางการสร้างฮอร์โมนได้ ไม่ใช่เฉพาะฮอร์โมนเพศเท่านั้น แต่จะรวมถึงฮอร์โมนอื่น ๆ ด้วย

อีกสาเหตุเกิดจากการขาดสารอาหาร เพราะปัจจุบันเรารับประทานอาหารที่ค่อนข้างเร่งรีบ โดยไม่ได้พิจารณาถึงคุณค่าทางอาหารว่ามีเพียงพอหรือเปล่า ในส่วนตรงนี้หลายคนจึงให้ความสำคัญกับเรื่องของอาหารเสริมมากขึ้นเพื่อเข้ามาทดแทน เพราะในแต่ละวันเราไม่สามารถเลือกรับประทานอาหารได้ครบถ้วน

ส่วนในเรื่องของจิตใจก็มีผลต่อการสร้างฮอร์โมนเช่นเดียวกัน เพราะร่างกายจะมีการตอบสนองต่อการสร้างฮอร์โมนที่คล้ายคลึงกัน ซึ่งฮอร์โมนเพศเป็นลำดับสุดท้ายที่ร่างกายจะให้ความสำคัญ เพราะฉะนั้นร่างกายจะผลิตฮอร์โมนตัวอื่นก่อน จึงเป็นสาเหตุของการเกิดฮอร์โมนเพศต่ำได้ง่ายในภาวะปัจจุบันที่เรามีความเครียดทางด้านร่างกายและจิตใจ

สาเหตุต่อมาก็คือ เรื่องของพันธุกรรมและเชื้อชาติ เช่น ผู้ชายเอเชียจะเกิดภาวะฮอร์โมนเพศต่ำได้น้อยกว่าผู้ชายทางฝั่งยุโรป เพราะอาหารของไทยมีส่วนช่วยเพิ่มในเรื่องฮอร์โมนเพศได้ แต่ก็ไม่เฉพาะเจาะจงลงไปเสียทีเดียวเพราะไลฟ์สไตล์ในปัจจุบันของแต่ละประเทศไม่ต่างกันมาก ยกเว้นประเทศที่มีความเครียดน้อย ไม่เร่งรีบ เช่น สวิตเซอร์แลนด์ นิวซีแลนด์ หรือกลุ่มประเทศที่ยังคงรูปแบบไลฟ์สไตล์เดิมเหมือนเมื่อ 10 – 20 ปีก่อน เป็นประเทศที่มีอากาศดี อาหารดี คนไม่เร่งรีบจนเกินไป มีการพักผ่อนเต็มที่ คนในกลุ่มนี้จึงมีภาวะฮอร์โมนต่ำน้อยกว่า

และเมื่อเกิดภาวะฮอร์โมนต่ำก็จะส่งผลต่ออารมณ์ทั้งเพศหญิงและชาย โดย

อารมณ์จะแบ่งเป็น 2 ประเภท ได้แก่

1.อารมณ์ของกลุ่ม Testosterone ของเพศชาย จะควบคุมในเรื่องของความรู้สึกอารมณ์ดี การตัดสินใจที่เฉียบขาด จะเห็นได้ง่าย ๆ ในเรื่องของการขับรถ คนที่มีฮอร์โมน Testosterone ปกติ จะมีการตัดสินใจที่เฉียบขาด

2.อารมณ์ของกลุ่ม Estrogen และ Progesterone ของเพศหญิง จะเกิดขึ้นในช่วงมีประจำเดือน ซึ่ง Estrogen จะควบคุมในเรื่องของอารมณ์ เช่น ถ้ามี Estrogen สูง ก็จะทำให้เรามีอารมณ์ขี้หงุดหงิด ขี้โมโห ขี้วีน ขี้เหวี่ยง เปรียบเสมือนนางร้ายในช่วงพีคก่อนจะมีประจำเดือน และพอช่วงมีประจำเดือน ก็จะมี Progesterone ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่ช่วยให้รู้สึกสงบเสงี่ยมเรียบร้อย ก็จะเปรียบเสมือนเป็นนางเอกในละคร ซึ่งในร่างกายทั้ง 2 ฮอร์โมนนี้ต้องมีความสมดุลกัน ถ้าไม่สมดุลกันก็จะเกิดอารมณ์ฉุนเฉียว หงุดหงิดง่าย ในช่วงที่มีประจำเดือน แต่ก็เป็นเรื่องปกติที่ช่วงมีประจำเดือนจะมี Estrogen สูงขึ้น ทำให้มีอารมณ์หงุดหงิด ซึ่งเป็นผลมาจากฮอร์โมนนั่นเอง

วิธีการสังเกตภาวะฮอร์โมนต่ำ ในแต่ละเพศมีความแตกต่างกันอย่างไร

อย่างที่บอกว่าฮอร์โมนเพศเป็นตัวสุดท้ายที่ร่างกายจะมีการตอบสนอง สังเกตได้ตั้งแต่เริ่มต้นจากฮอร์โมนที่สร้างความตื่นตัวหรือพลังงานให้เราในระหว่างวัน อย่างฮอร์โมนไทรอยด์หรือคอร์ติซอล ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่สามารถสังเกตได้ง่ายว่ามีภาวะฮอร์โมนต่ำ เช่น เวลาเรามีภาวะเพลียง่ายหรือไม่สดชื่นระหว่างวัน หรืออีกอย่างหนึ่ง คือ การตื่นนอน สมมติว่าเราพักผ่อนมา 6 – 7 ชั่วโมง ค่อนข้างจะเต็มที่แล้ว แต่ตอนเช้าเรายังอยากนอนต่อ ส่วนหนึ่งก็มาจากนิสัย อีกส่วนหนึ่งก็มาจากภาวะฮอร์โมนที่ผิดปกติ และอีกสาเหตุหนึ่ง ก็คือ การงีบหลับในระหว่างวัน เพราะปกติคนที่นอนหลับแล้ว 7 – 8 ชั่วโมง ซึ่งร่างกายได้พักผ่อนเต็มที่แล้ว ก็จะทำให้ระหว่างวันเขาจะไม่รู้สึกง่วง สามารถตื่นตัวได้ตลอดวัน แต่ในคนที่มีภาวะพร่องฮอร์โมน ก็จะเกิดอาการง่วงระหว่างวัน ทำให้ต้องแอบงีบหลับระหว่างวัน หรือต้องหาอะไรบางอย่างทำให้ตื่นตัวเสมอ ๆ เช่น กาแฟ ของหวาน เพราะเมื่อรับประทานของหวาน ร่างกายจะบังคับให้ฮอร์โมนคอร์ติซอลหลั่งออกมา ทำให้รู้สึกตื่นตัว ก็จะไม่รู้สึกง่วง

และตามปกติแล้วในช่วงเย็นฮอร์โมนคอร์ติซอลจะลดลงเรื่อย ๆ ทำให้รู้สึกง่วง อยากหลับ แต่ปัจจุบันเราไม่ได้ใช้ชีวิตแบบนั้น ตอนกลางคืนเป็นช่วงเวลาที่เราควรจะนอน แต่เราไม่นอน ทำให้วงจรของฮอร์โมนหลายตัวเพี้ยนไป สุดท้ายจะไปกระทบฮอร์โมนเพศ ซึ่งจะเป็นฮอร์โมนท้าย ๆ ที่จะสังเกตเห็นว่าต่ำลง ถ้าฮอร์โมนเพศต่ำลง ก็หมายความว่า ฮอร์โมนตัวอื่น ๆ ต่ำลงมาก่อนหน้านั้นแล้ว แล้วดึงการสร้างฮอร์โมนเพศมาเป็นการสร้างฮอร์โมนตัวอื่น ๆ ก็อย่างที่บอกถ้าฮอร์โมนเพศต่ำก็จะมีอารมณ์ฉุนเฉียวหงุดหงิด ความรู้สึกทางเพศที่ลดลง ความสนใจในคู่ครองลดลง เพราะฮอร์โมน Testosterone เป็นฮอร์โมนที่ทำให้เราเกิด Bonding ได้ด้วย คือ ทำให้เราเกิดความรู้สึกอยากสัมผัสคนรัก อยากใกล้ชิด ถ้าผู้หญิงหรือผู้ชายที่มีฮอร์โมนเพศชายในระดับที่ถูกต้อง ก็จะอารมณ์ดี อยากอยู่กับคนรักตลอดเวลา อยากสัมผัส อยากกอด แต่ก็ต้องแยกกันระหว่างอารมณ์และสภาวะร่างกาย เพราะคนที่ Testosterone สมบูรณ์ แต่ถ้าสภาพจิตใจไม่สมบูรณ์ ก็อาจไม่เกิดความรู้สึกเหล่านี้ เพราะฉะนั้นการดูแลในเรื่องของฮอร์โมนจึงจำเป็นต้องดูแลทั้งสภาพร่างกายและจิตใจไปพร้อมกัน

  • ในส่วนของผู้ชาย มีวิธีสังเกตได้ง่ายจากรูปร่าง คือ เจ้าเนื้อมากขึ้น มวลกล้ามเนื้อน้อยลง รูปร่างจะมีความอ้วนท้วมมากขึ้น
  • ในส่วนของผู้หญิง ค่อนจะสังเกตได้ยากกว่า เนื่องจากว่าเมื่อฮอร์โมนไม่สม่ำเสมอ ก็จะทำให้เกิดภาวะในเรื่องของน้ำหนักได้ แต่อย่างที่บอกคือ ถ้าผิดปกติในเรื่องของน้ำหนัก จะมีฮอร์โมนอื่น ๆ กระทบมาก่อนหน้านั้นแล้ว ก่อนที่จะมาถึงฮอร์โมนเพศ จึงอาจสังเกตได้ยากว่าเป็นผลมาจากฮอร์โมนเพศที่ต่ำลง

เป็นอย่างไรบ้างคะ จากที่คุณหมอพลวัฒน์ได้อธิบายเพิ่มเติมมาข้างต้นนั้น ก็น่าจะพอสังเกตได้ว่า ตัวเราหรือคนที่อยู่รอบตัวมีปัจจัยความเสี่ยงที่จะมีภาวะฮอร์โมนต่ำหรือไม่ หากรู้ก่อนก็จะได้เข้าใจมากขึ้นและรักษาได้ทัน เพื่อสุขภาพกายและจิตที่ดีของตัวเองและคนรอบข้างด้วยค่ะ